ĐỊA CHẤN CHÍNH TRỊ ĐÔNG Á 2025 - SỰ ĐỔ VỠ QUAN HỆ NHẬT TRUNG VÀ KỶ NGUYÊN TỰ CHỦ CỦA VIỆT NAM

Trong quý cuối cùng của năm 2025, khu vực Đông Á đang trải qua những biến động kiến tạo sâu sắc nhất kể từ đầu thế kỷ 21. Sự hội tụ của ba dòng chảy lớn sự trở lại của chủ nghĩa bảo hộ cực đoan dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump (nhiệm kỳ 2), sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong tư duy phòng vệ của Nhật Bản dưới thời nữ Thủ tướng Sanae Takaichi, và áp lực kinh tế - chính trị ngày càng gia tăng từ Trung Quốc đã tạo nên một "cơn bão hoàn hảo" đe dọa phá vỡ cấu trúc an ninh và kinh tế vốn đã mong manh của khu vực.

Trọng tâm của báo cáo này là phân tích sự sụp đổ nhanh chóng của quan hệ Nhật - Trung vào tháng 11 năm 2025, một sự kiện không chỉ đơn thuần là va chạm ngoại giao mà là sự đứt gãy của các nguyên tắc "mơ hồ chiến lược" đã tồn tại hàng thập kỷ. Sự kiện Thủ tướng Takaichi tuyên bố vấn đề Đài Loan là "mối đe dọa hiện hữu" đối với sự tồn vong của Nhật Bản đã kích hoạt một chuỗi phản ứng dây chuyền, từ các đòn trả đũa thương mại của Bắc Kinh đến sự tê liệt của các cơ chế đa phương như RCEP.

Trong bối cảnh hỗn loạn đó, Việt Nam nổi lên không chỉ như một điểm đến thay thế trong làn sóng "Trung Quốc + 1", mà đang chủ động định hình lại vị thế của mình thông qua các quyết sách táo bạo về hạ tầng và công nghệ. Quyết định lịch sử vào tháng 12 năm 2025 khi lựa chọn liên danh Siemens (Đức) và Vingroup cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, thay vì công nghệ của hai cường quốc láng giềng, là minh chứng rõ nét nhất cho tư duy "tự chủ chiến lược" (strategic autonomy) của Hà Nội. Báo cáo này sẽ đi sâu phân tích các tầng nấc của những chuyển động này, từ góc độ văn hóa chính trị Á Đông đến các tính toán kinh tế vi mô, nhằm cung cấp một bức tranh toàn cảnh và các dự báo chiến lược cho Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.

KHỦNG HOẢNG NHẬT BẢN - TRUNG QUỐC: SỰ VA CHẠM CỦA CÁC HỆ TƯ TƯỞNG VÀ "THỂ DIỆN" QUỐC GIA

Học thuyết Takaichi và Sự kết thúc của "Mơ hồ Chiến lược"

Mối quan hệ Nhật - Trung, vốn được duy trì trên sự cân bằng mong manh giữa phụ thuộc kinh tế và kình địch an ninh, đã chính thức bước vào giai đoạn đối đầu trực diện vào tháng 11 năm 2025. Sự thay đổi này gắn liền với sự trỗi dậy của bà Sanae Takaichi, người phụ nữ đầu tiên nắm giữ cương vị Thủ tướng Nhật Bản. Khác với những người tiền nhiệm thường chọn cách tiếp cận mềm mỏng, bà Takaichi đại diện cho phe bảo thủ cứng rắn, kế thừa và đẩy mạnh di sản của cố Thủ tướng Abe Shinzo về việc "bình thường hóa" quân đội Nhật Bản.

Vào ngày 7 tháng 11 năm 2025, tại phiên điều trần của Ủy ban Ngân sách Hạ viện, khi trả lời chất vấn của nghị sĩ đối lập Katsuya Okada về kịch bản Trung Quốc phong tỏa eo biển Đài Loan, Thủ tướng Takaichi đã đưa ra một tuyên bố làm thay đổi cục diện:

"Một cuộc tấn công bằng tàu chiến hay phong tỏa quân sự đối với Đài Loan sẽ không chỉ là vấn đề khu vực, mà có thể cấu thành một 'tình huống đe dọa sự tồn vong' (existential crisis) đối với Nhật Bản theo Luật An ninh Hòa bình 2015. Trong tình huống đó, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản sẽ không đứng ngoài cuộc." ¹

Đây là lần đầu tiên một Thủ tướng đương nhiệm của Nhật Bản công khai liên kết trực tiếp an ninh của Đài Loan với sự sống còn của Nhật Bản một cách rõ ràng như vậy trước Quốc hội. Trong văn hóa chính trị Á Đông, nơi ngôn từ thường được sử dụng để che giấu ý định thực sự, sự trực diện này của bà Takaichi được xem là một "cú sốc" đối với Bắc Kinh. Nó xóa bỏ vùng xám ngoại giao mà Trung Quốc và Nhật Bản đã ngầm thỏa thuận kể từ Tuyên bố chung năm 1972.⁴

Phân tích Văn hóa Chính trị: Khái niệm "Mianzi" (Thể diện)

Để hiểu sâu sắc phản ứng dữ dội của Trung Quốc, cần nhìn nhận qua lăng kính văn hóa "Mianzi" (Thể diện). Đối với giới lãnh đạo Bắc Kinh, vấn đề Đài Loan là "lợi ích cốt lõi" không thể thương lượng. Việc Nhật Bản - quốc gia từng chiếm đóng Đài Loan trong quá khứ - lên tiếng can thiệp được xem là một sự sỉ nhục lịch sử và tổn hại nghiêm trọng đến thể diện quốc gia của Trung Quốc trước thềm các sự kiện chính trị quan trọng trong nước.⁵

Phản ứng của Trung Quốc không chỉ dừng lại ở các kênh ngoại giao thông thường mà mang màu sắc của "Ngoại giao Chiến lang" (Wolf Warrior Diplomacy) ở cấp độ cao nhất. Tổng lãnh sự Trung Quốc tại Osaka, ông Xue Jian, đã đăng tải trên mạng xã hội X một thông điệp mang tính đe dọa bạo lực, ám chỉ việc "chặt đầu" những kẻ can thiệp.⁶ Mặc dù Bộ Ngoại giao Trung Quốc không chính thức xác nhận chỉ đạo này, nhưng việc từ chối lên án phát ngôn của ông Xue cho thấy Bắc Kinh đang sử dụng sự phẫn nộ này như một công cụ răn đe chiến lược.⁸

Leo thang Quân sự tại Chuỗi đảo Ryukyu và "Vùng Xám" Senkaku

Hệ quả trực tiếp của khủng hoảng ngoại giao là sự quân sự hóa nhanh chóng tại khu vực tranh chấp. Nhật Bản, dưới sự chỉ đạo của nội các Takaichi, đã đẩy nhanh kế hoạch biến chuỗi đảo Tây Nam (Ryukyu) thành một "bức tường tên lửa" (missile wall).

Đảo Yonaguni, điểm cực Tây của Nhật Bản và chỉ cách Đài Loan 110km, đã trở thành tiền đồn của sự đối đầu. Các báo cáo quân sự ghi nhận việc Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản (JGSDF) triển khai thêm các đơn vị tác chiến điện tử và tên lửa chống hạm Type 12 cải tiến tới hòn đảo này.¹⁰ Đáp lại, Hải quân Trung Quốc (PLAN) đã tiến hành các cuộc tập trận bắn đạn thật quy mô lớn và lần đầu tiên triển khai tàu sân bay trực thăng Type 076 tham gia phong tỏa giả định.¹¹

Một sự cố nguy hiểm đã xảy ra vào đầu tháng 12 năm 2025 khi máy bay chiến đấu của Trung Quốc thực hiện hành động "khóa radar hỏa lực" (fire-control radar lock-on) vào tàu khu trục của Nhật Bản gần quần đảo Senkaku.¹⁰ Đây là hành động thù địch cấp độ cao, thường được coi là bước chuẩn bị cuối cùng trước khi khai hỏa, đẩy hai nước đến bờ vực của một cuộc xung đột vũ trang cục bộ.

Bảng phân tích: Các biện pháp Trả đũa và Phản ứng (Tháng 11-12/2025)

Để hình dung rõ hơn về mức độ leo thang, bảng dưới đây tổng hợp các động thái đối đầu giữa hai bên:

 

Lĩnh vực	Hành động của Nhật Bản (Nội các Takaichi)	Phản ứng của Trung Quốc (Bắc Kinh)	Tác động Khu vực
Ngoại giao	Tuyên bố Đài Loan là vấn đề an ninh sinh tồn; Từ chối rút lại phát ngôn.1	Hủy Hội nghị Thượng đỉnh Trung-Nhật-Hàn; Hạ cấp quan hệ giao lưu văn hóa.13	Cơ chế hợp tác Đông Bắc Á tê liệt; Hàn Quốc bị kẹt ở giữa.
Quân sự	Tăng cường phòng thủ đảo Yonaguni, Ishigaki; Tập trận chung với Mỹ.10	Tập trận phong tỏa, khóa radar mục tiêu; Tuần tra thường xuyên tại Senkaku.11	Nguy cơ đụng độ ngẫu nhiên tăng cao; Biển Hoa Đông thành điểm nóng.
Thương mại	Kiện Trung Quốc lên WTO về lệnh cấm hải sản; Đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi TQ.15	Tái áp đặt cấm vận hải sản toàn diện; Đe dọa cắt nguồn cung đất hiếm.1	Ngành thủy sản Nhật thiệt hại; Giá đất hiếm toàn cầu biến động.
Công nghệ	Siết chặt xuất khẩu thiết bị bán dẫn (theo yêu cầu Mỹ).18	Đưa các công ty Nhật vào danh sách thực thể không đáng tin cậy (đe dọa).20	Đứt gãy chuỗi cung ứng chip; Các hãng thiết bị Nhật mất doanh thu lớn.

KHỦNG HOẢNG THƯƠNG MẠI VÀ SỰ BẾ TẮC CỦA RCEP TRONG KỶ NGUYÊN "TRUMP 2.0"

Chủ nghĩa Bảo hộ Mỹ và Hiệu ứng Domino Thuế quan

Sự trở lại của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ thứ hai (bắt đầu từ tháng 1/2025) đã định hình lại hoàn toàn bàn cờ thương mại toàn cầu. Với khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết" được đẩy lên mức cực đoan, chính quyền Trump đã áp đặt mức thuế quan 60% đối với hàng hóa Trung Quốc và đe dọa áp thuế 10-20% đối với tất cả các đối tác thương mại khác.²¹

Mặc dù một thỏa thuận "đình chiến" tạm thời đã được ký kết vào tháng 11/2025 tại Busan giữa Mỹ và Trung Quốc ²³, nhưng bản chất của thỏa thuận này rất mong manh. Trung Quốc đồng ý kiểm soát tiền chất fentanyl và nới lỏng xuất khẩu khoáng sản để đổi lấy việc Mỹ tạm hoãn tăng thuế. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp Nhật Bản và khu vực, sự bất định này chính là động lực lớn nhất thúc đẩy việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Sự Bất lực của RCEP và Nguy cơ Phân mảnh Kinh tế

Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP), vốn được kỳ vọng là động lực tăng trưởng cho châu Á, đã rơi vào trạng thái tê liệt thực tế trong các cuộc họp cuối năm 2025. Tại Hội nghị Bộ trưởng RCEP lần thứ 4 ở Kuala Lumpur, mâu thuẫn Nhật - Trung đã làm lu mờ mọi nỗ lực thảo luận về tự do hóa thương mại.²⁵

Nhật Bản cáo buộc Trung Quốc sử dụng các biện pháp cưỡng ép kinh tế (economic coercion) trái với tinh thần của RCEP, trong khi Trung Quốc cáo buộc Nhật Bản vi phạm nguyên tắc "Một Trung Quốc" - nền tảng chính trị của quan hệ kinh tế. Việc thiếu vắng một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả trong RCEP đã khiến hiệp định này trở nên "vô răng" trước các xung đột địa chính trị lớn.²⁷

Hệ quả là, thay vì hội nhập sâu hơn, các quốc gia thành viên đang có xu hướng quay trở lại các thỏa thuận song phương hoặc các nhóm nhỏ (minilateralism). Nhật Bản đang tìm cách củng cố CPTPP và các thỏa thuận khoáng sản với Mỹ, Úc, trong khi Trung Quốc cố gắng thúc đẩy nâng cấp FTA ASEAN-Trung Quốc 3.0.²⁹

LÀN SÓNG DỊCH CHUYỂN CHUỖI CUNG ỨNG 2.0: VIỆT NAM LÀ TRỌNG TÂM

Từ "Trung Quốc + 1" đến "Tránh xa rủi ro địa chính trị"

Nếu làn sóng dịch chuyển đầu tiên (2018-2020) chủ yếu do chi phí lao động và thuế quan thương chiến Mỹ - Trung lần 1, thì làn sóng thứ hai (2024-2025) mang tính chất sống còn về địa chính trị. Các doanh nghiệp Nhật Bản, dưới áp lực của căng thẳng Tokyo - Bắc Kinh, không còn coi việc duy trì sản xuất tại Trung Quốc là một rủi ro có thể quản trị được nữa.

Dữ liệu FDI 9 tháng đầu năm 2025 cho thấy sự bùng nổ vốn đầu tư vào Việt Nam, đạt mức kỷ lục 28,54 tỷ USD.³⁰ Đáng chú ý, cơ cấu dòng vốn phản ánh sự thay đổi chiến lược:

• Vốn từ Trung Quốc tăng mạnh: Các nhà sản xuất Trung Quốc ồ ạt chuyển sang Việt Nam để "rửa xuất xứ" (origin washing) hoặc thực sự sản xuất để tránh hàng rào thuế quan 60% của Mỹ.³¹ Ví dụ điển hình là Shein và các nhà sản xuất pin mặt trời.
• Vốn từ Nhật Bản chuyển dịch về chất: Không chỉ là lắp ráp đơn giản, các tập đoàn như Sumitomo, Renesas đang đưa các dự án công nghệ cao, năng lượng và nghiên cứu (R&D) vào Việt Nam.³³

Số liệu FDI chi tiết và Phân tích xu hướng (2025)

Chỉ số	Số liệu (9 tháng 2025)	Phân tích Xu hướng
Tổng vốn FDI	28.54 tỷ USD (+8.5% YoY)	Tăng trưởng mạnh bất chấp suy thoái toàn cầu.
Top nhà đầu tư	1. Singapore (3.43 tỷ)   2. Trung Quốc (2.88 tỷ)   3. Hồng Kông (1.06 tỷ)   4. Thụy Điển (1.0 tỷ)   5. Nhật Bản (0.92 tỷ)	Trung Quốc vươn lên vị trí thứ 2, phản ánh xu hướng "lánh nạn thuế quan". Nhật Bản tập trung vào các dự án chiến lược (ít vốn nhưng hàm lượng công nghệ cao).
Vốn giải ngân	18.8 tỷ USD (+8.5%)	Tỷ lệ giải ngân cao nhất 5 năm, cho thấy các dự án đi vào hoạt động thực tế rất nhanh.

(Dữ liệu tổng hợp từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư và VnEconomy - ³⁰)

NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH (CASE STUDY): DỰ ÁN ĐƯỜNG SẮT TỐC ĐỘ CAO BẮC NAM - BÀI TOÁN CÂN BẰNG CHIẾN LƯỢC

Trong bức tranh kinh tế vĩ mô đầy biến động, sự kiện Việt Nam khởi động dự án Đường sắt tốc độ cao (HSR) Bắc - Nam vào cuối năm 2025 nổi lên như một điểm sáng, đồng thời là một ví dụ điển hình cho nghệ thuật "ngoại giao cây tre" của Hà Nội.

Quyết định táo bạo: Từ chối "Bẫy nợ" và "Phụ thuộc công nghệ"

Dự án HSR Bắc - Nam, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 67 tỷ USD, là siêu dự án hạ tầng lớn nhất lịch sử Việt Nam. Trong nhiều năm, cả Nhật Bản (với công nghệ Shinkansen) và Trung Quốc (với công nghệ HSR giá rẻ và sáng kiến Vành đai và Con đường - BRI) đều cạnh tranh khốc liệt để giành lấy dự án này.³⁷

Tuy nhiên, vào tháng 11/2025, Quốc hội Việt Nam đã thông qua chủ trương đầu tư với một định hướng bất ngờ: Tự chủ đầu tư công và huy động vốn tư nhân trong nước, hạn chế vay ODA nước ngoài để tránh ràng buộc chính trị.⁴⁰

Liên minh Vingroup - Siemens: Bước đi chiến lược

Ngày 17 tháng 12 năm 2025, sự kiện mang tính bước ngoặt đã diễn ra: Công ty VinSpeed (thuộc Vingroup) chính thức ký kết thỏa thuận đối tác chiến lược toàn diện với Siemens Mobility (Đức).⁴²

Chi tiết thỏa thuận:

• Công nghệ: Sử dụng nền tảng tàu cao tốc Velaro Novo của Siemens, thế hệ mới nhất với hiệu quả năng lượng cao hơn 30% và tốc độ vận hành 350km/h.⁴⁵
• Hạng mục: Siemens cung cấp thiết kế, đoàn tàu, hệ thống tín hiệu ETCS Level 2, và chuyển giao công nghệ sản xuất toa xe tại Việt Nam.
• Tài chính: Dự án được huy động từ nguồn lực trong nước và tín dụng thương mại, không phụ thuộc vào ODA chính phủ của Đức hay Trung Quốc.⁴⁷

Tại sao Việt Nam chọn Đức (Siemens)?

1. Tránh nhạy cảm địa chính trị: Trong bối cảnh căng thẳng Nhật - Trung leo thang, việc chọn Nhật hay Trung đều có thể gây mất lòng bên còn lại hoặc tạo ra sự phụ thuộc nguy hiểm. Công nghệ Đức là lựa chọn "trung lập" về chính trị nhưng hàng đầu về chất lượng.⁴³
2. Đa dạng hóa công nghệ: Việt Nam đã có các tuyến metro sử dụng công nghệ Nhật (TP.HCM), Trung Quốc (Hà Nội), và Pháp (Hà Nội). Việc đưa công nghệ Đức vào trục xương sống Bắc - Nam giúp Việt Nam không bị khóa chặt vào một hệ sinh thái duy nhất.
3. Thúc đẩy nội địa hóa: Thỏa thuận với Siemens nhấn mạnh việc chuyển giao công nghệ cho Vingroup để sản xuất tại chỗ, điều mà các đối tác Nhật và Trung Quốc thường e dè hơn.⁴³

Phản ứng trái chiều từ Quốc tế

• Trung Quốc: Truyền thông nhà nước (Global Times) đã có những bài viết cảnh báo về chi phí cao và tính phức tạp khi tích hợp hệ thống nếu không sử dụng chuẩn Trung Quốc, đồng thời so sánh với thành công của tuyến đường sắt Lào - Trung.³⁷ Tuy nhiên, để xoa dịu, Việt Nam vẫn tiếp tục hợp tác với Trung Quốc trong các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn kết nối biên giới (Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng).⁵⁰
• Nhật Bản: Mặc dù thất vọng vì để tuột mất dự án biểu tượng, giới chức Nhật Bản vẫn cam kết hỗ trợ các dự án vệ tinh và thừa nhận quyền tự quyết của Việt Nam. Sự kiện này cũng thúc đẩy Nhật Bản phải xem xét lại chiến lược ODA của mình để trở nên cạnh tranh hơn.³⁸

MẶT TRẬN CÔNG NGHỆ VÀ NĂNG LƯỢNG: LIÊN MINH MỚI HÌNH THÀNH

Bên cạnh hạ tầng giao thông, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản - Hoa Kỳ đang được thắt chặt thông qua các liên minh công nghệ và năng lượng, nhằm tạo ra đối trọng mềm với sự thống trị của chuỗi cung ứng Trung Quốc.

Bán dẫn: Việt Nam trong bản đồ "Chip" của Renesas và Nhật Bản

Trong khi Nhật Bản bị hạn chế xuất khẩu thiết bị bán dẫn tiên tiến sang Trung Quốc, họ đang biến Việt Nam thành trung tâm thiết kế (R&D) và đóng gói quan trọng.

• Renesas Electronics, nhà sản xuất chip vi điều khiển (MCU) hàng đầu thế giới của Nhật, đã mở rộng quy mô tại Việt Nam, biến trung tâm tại TP.HCM và Đà Nẵng thành trung tâm thiết kế lớn nhất ngoài Nhật Bản của tập đoàn.³⁵
• Chính phủ Việt Nam đã ban hành các ưu đãi đặc biệt trong năm 2025 để hỗ trợ các công ty bán dẫn Nhật Bản và Mỹ, với mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030.⁵³
• Đây là một bước chuyển dịch quan trọng: Việt Nam không chỉ là nơi lắp ráp giá rẻ mà đang tham gia vào khâu thiết kế, giá trị gia tăng cao hơn, tận dụng nguồn nhân lực kỹ thuật số trẻ.

An ninh Khoáng sản: Thế chân kiềng Việt - Mỹ - Nhật

Tháng 10/2025, bên lề các hội nghị khu vực, Mỹ và Nhật Bản đã ký kết một thỏa thuận khung về chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược.⁵⁵ Việt Nam, với trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, là đối tác không thể thiếu trong chiến lược này.

• Hợp tác: JOGMEC (Nhật Bản) cung cấp công nghệ khai thác và chế biến thân thiện môi trường cho Việt Nam để thay thế công nghệ Trung Quốc.⁵⁶
• Mục tiêu: Tạo ra chuỗi cung ứng đất hiếm "phi Trung Quốc" để đảm bảo an ninh cho ngành công nghiệp xe điện và quốc phòng của Nhật Bản và Mỹ. Các dự án tại Lai Châu và Lào Cai đang được tái khởi động với sự tham gia của vốn và công nghệ Nhật.⁵⁸

Năng lượng Xanh: Hydro và Điện gió

Để giải quyết bài toán thiếu điện (vốn là điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam) và đáp ứng yêu cầu Net Zero, dòng vốn Nhật Bản đang chảy mạnh vào năng lượng tái tạo:

• Dự án Hydro Xanh Tây Ninh: Một liên danh Nhật Bản đã cam kết đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng nhà máy sản xuất hydro xanh và amoniac tại Tây Ninh, sử dụng năng lượng mặt trời.⁵⁹ Đây là dự án tiên phong, giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ năng lượng tương lai.
• Điện gió ngoài khơi: Sumitomo và Marubeni đang dẫn đầu các dự án điện gió ngoài khơi, tận dụng cơ chế pháp lý mới của Nghị định 58/2025.⁶⁰

ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Mặc dù cơ hội là rất lớn, nhưng con đường phía trước của Việt Nam đầy rẫy chông gai, đặc biệt là áp lực từ phía Hoa Kỳ.

Áp lực "Xuất xứ" và Thuế quan trừng phạt

Chính quyền Trump 2.0 rất nhạy cảm với thâm hụt thương mại. Việc thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ tăng vọt do làn sóng hàng hóa Trung Quốc chuyển tải đã khiến Washington "nóng mắt".

• Thỏa thuận tháng 7/2025 áp thuế 20% lên một số mặt hàng Việt Nam và 40% lên hàng chuyển tải là một lời cảnh báo.⁶²
• Nguy cơ: Nếu Việt Nam không kiểm soát chặt chẽ gian lận xuất xứ (C/O fraud), Mỹ có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt diện rộng theo Mục 301, gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế dựa vào xuất khẩu.

7.2. Điểm nghẽn Hạ tầng và Năng lượng

Mặc dù có dự án HSR và điện gió, nhưng độ trễ của các dự án này là rất lớn (HSR dự kiến hoàn thành 2035). Trong ngắn hạn (2026-2028), Việt Nam vẫn đối mặt với nguy cơ thiếu điện cục bộ tại miền Bắc, nơi tập trung các nhà máy công nghệ cao của Samsung, Foxconn và Canon.⁶⁴ Việc mở rộng KCN Thăng Long II của Sumitomo đã gặp khó khăn về cấp điện và vật liệu san lấp, một tín hiệu đáng lo ngại.⁶⁴

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử khi trật tự Đông Á cũ bị phá vỡ bởi xung đột Nhật - Trung và chủ nghĩa bảo hộ Mỹ. Việt Nam, nhờ vị thế địa chính trị và sự linh hoạt trong ngoại giao ("Ngoại giao Cây tre"), đang đứng trước cơ hội ngàn năm có một để bứt phá.

Quyết định lựa chọn công nghệ Đức cho đường sắt tốc độ cao, hợp tác khoáng sản với Mỹ-Nhật, và duy trì kết nối biên mậu với Trung Quốc cho thấy sự trưởng thành vượt bậc trong tư duy chiến lược của Hà Nội. Việt Nam không chọn phe, mà chọn lợi ích quốc gia dựa trên sự đa dạng hóa và tự chủ.

Kiến nghị cho Doanh nghiệp và Nhà hoạch định chính sách:

1. Tăng cường hàm lượng nội địa: Để tránh thuế Mỹ, doanh nghiệp phải thực sự sản xuất tại Việt Nam, không chỉ lắp ráp.
2. Tận dụng công nghệ Nhật - Âu: Đây là thời điểm vàng để tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ Nhật Bản (đang cần thị trường) và Châu Âu (đang cần đa dạng hóa).
3. Chuẩn bị kịch bản xấu nhất: Cần có phương án dự phòng cho kịch bản xung đột quân sự tại Đài Loan hoặc Senkaku làm đứt gãy hoàn toàn chuỗi cung ứng khu vực.

Phân tích trên được dựa trên các nội dung bên đưới:

1. 2025 China–Japan diplomatic crisis - Wikipedia, accessed December 21, 2025, https://en.wikipedia.org/wiki/2025_China%E2%80%93Japan_diplomatic_crisis
2. Escalating Japan-China Tensions: Insights from the Past and Prospects for the Future, accessed December 21, 2025, https://www.csis.org/analysis/escalating-japan-china-tensions-insights-past-and-prospects-future
3. The PRC's Diplomatic Offensive Against Japan Over Taiwan, accessed December 21, 2025, https://globaltaiwan.org/2025/12/the-prcs-diplomatic-offensive-against-japan-over-taiwan/
4. Foreign Ministry Spokesperson Mao Ning's Regular Press Conference on November 17, 2025, accessed December 21, 2025, https://ir.china-embassy.gov.cn/eng/fyrth/202511/t20251117_11754686.htm
5. Takaichi and a shift in 'strategic ambiguity' over Taiwan, accessed December 21, 2025, https://cigs.canon/en/article/20251120_9417.html
6. Understanding China's Overreaction to Takaichi's Taiwan Comments - The Diplomat, accessed December 21, 2025, https://thediplomat.com/2025/11/understanding-chinas-overreaction-to-takaichis-taiwan-comments/
7. Prime Minister Takaichi's First Test in the Face of China's Anger, accessed December 21, 2025, https://www.pf.org.tw/en/pfen/33-11667.html
8. Foreign Ministry Spokesperson Mao Ning's Regular Press Conference on November 19, 2025_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, accessed December 21, 2025, https://www.fmprc.gov.cn/eng/xw/fyrbt/lxjzh/202511/t20251119_11756196.html
9. Foreign Ministry Spokesperson Mao Ning's Regular Press Conference on November 25, 2025_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, accessed December 21, 2025, https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/fyrbt/202511/t20251125_11759947.html
10. Japan builds up ‘missile archipelago’ near Taiwan to counter China, accessed December 21, 2025, https://www.japantimes.co.jp/news/2025/12/13/japan/japan-missile-archipelago/
11. China & Taiwan Update, November 21, 2025 | ISW, accessed December 21, 2025, https://understandingwar.org/research/china-taiwan/china-taiwan-update-november-21-2025/
12. China, Japan Clash Over Senkaku Islands Maritime Encounter, accessed December 21, 2025, https://moderndiplomacy.eu/2025/12/02/china-japan-clash-over-senkaku-islands-maritime-encounter/
13. Foreign Ministry Spokesperson Mao Ning's Regular Press Conference on November 24, 2025_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, accessed December 21, 2025, https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/fyrbt/202511/t20251124_11758891.html
14. China, Japan, and the Taiwan Threshold, accessed December 21, 2025, https://www.orfonline.org/expert-speak/china-japan-and-the-taiwan-threshold
15. China bans all Japanese seafood imports as diplomatic dispute deepens - Japan Today, accessed December 21, 2025, https://japantoday.com/category/politics/china-bans-japanese-seafood-as-diplomatic-dispute-deepens1
16. Japan pushes back against China's seafood ban via WTO complaint | Daily Sabah, accessed December 21, 2025, https://www.dailysabah.com/business/economy/japan-pushes-back-against-chinas-seafood-ban-via-wto-complaint
17. Trump 2.0 tariff tracker - Trade Compliance Resource Hub, accessed December 21, 2025, https://www.tradecomplianceresourcehub.com/2025/12/11/trump-2-0-tariff-tracker/
18. Chips and chokepoints: export controls for Japan's semiconductor industry, accessed December 21, 2025, https://www.bsg.ox.ac.uk/case-centre/chips-and-chokepoints-export-controls-japans-semiconductor-industry
19. U.S. Export Controls and China: Advanced Semiconductors | Congress.gov, accessed December 21, 2025, https://www.congress.gov/crs-product/R48642
20. Japan plans to curb exports of chips and quantum-computing tech, accessed December 21, 2025, https://macmap.org/OfflineDocument/USADMIN/Measure_Extraordinary_JPN_01.pdf
21. Presidential 2025 Tariff Actions: Timeline and Status | Congress.gov, accessed December 21, 2025, https://www.congress.gov/crs-product/R48549
22. A complete chronology of the 2025 U.S.-China trade tensions (updated), accessed December 21, 2025, https://www.globalbusinessjournalism.com/post/a-complete-chronology-of-the-2025-u-s-china-trade-tensions
23. Trump-Xi Meeting: US and China Agree to Tariff, Rare Earth Concessions, accessed December 21, 2025, https://www.china-briefing.com/news/trump-xi-meeting-outcomes-and-implications/
24. Fact Sheet: President Donald J. Trump Strikes Deal on Economic and Trade Relations with China - The White House, accessed December 21, 2025, https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2025/11/fact-sheet-president-donald-j-trump-strikes-deal-on-economic-and-trade-relations-with-china/
25. Joint Media Statement of the 4th RCEP Ministers' Meeting - ASEAN Main Portal, accessed December 21, 2025, https://asean.org/joint-media-statement-of-the-4th-rcep-ministers-meeting/
26. Joint Leaders' Statement on the Regional Comprehensive Economic Partnership (RCEP), accessed December 21, 2025, https://asean.org/joint-leaders-statement-on-the-regional-comprehensive-economic-partnership-rcep-4/
27. RCEP trade agreement and the future of multilateralism - The World Economic Forum, accessed December 21, 2025, https://www.weforum.org/stories/2025/03/rcep-how-will-this-trade-agreement-shape-multilateralism/
28. RCEP: No Need to Panic, but it will encourage new Policy approaches to Trade, accessed December 21, 2025, https://www.usaexporter.org/rcep-no-need-to-panic-but-it-will-encourage-new-policy-approaches-to-trade/national-dec-activities/
29. Foreign Ministry Spokesperson Guo Jiakun's Regular Press Conference on October 28, 2025_Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China, accessed December 21, 2025, https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xw/fyrbt/lxjzh/202510/t20251028_11742618.html
30. Vietnam FDI Inflows Reach $28.54 Billion in 2025 - VnEconomy, accessed December 21, 2025, https://en.vneconomy.vn/vietnams-fdi-inflows-hit-2854-bln-in-9m.htm
31. Under Trump tariffs, Made in Vietnam will be the new Made in China - Reddit, accessed December 21, 2025, https://www.reddit.com/r/VietNam/comments/1h0jfna/under_trump_tariffs_made_in_vietnam_will_be_the/
32. Why Shein has Turned to Vietnam to Sidestep Trump Tariffs | Supply Chain Magazine, accessed December 21, 2025, https://supplychaindigital.com/supply-chain-risk-management/shein-vietnam-sidestep-trump-tariffs
33. Vietnam shifting FDI attraction focus from volume to quality, accessed December 21, 2025, https://en.vietnamplus.vn/vietnam-shifting-fdi-attraction-focus-from-volume-to-quality-post334375.vnp
34. Investment in Run-of-River Hydropower Project in Da Nang, Vietnam | Sumitomo Corporation, accessed December 21, 2025, https://www.sumitomocorp.com/en/jp/news/topics/2025/group/20251022
35. Renesas Electronics Semiconductor Design Subsidiary in Vietnam Receives Excellence Award from Ministry of Planning and Investment of Vietnam, accessed December 21, 2025, https://www.renesas.com/en/about/newsroom/renesas-electronics-semiconductor-design-subsidiary-vietnam-receives-excellence-award-ministry
36. Vietnam Foreign Direct Investment - Trading Economics, accessed December 21, 2025, https://tradingeconomics.com/vietnam/foreign-direct-investment
37. China's railway diplomacy on high speed in Vietnam - East Asia Forum, accessed December 21, 2025, https://eastasiaforum.org/2024/08/14/chinas-railway-diplomacy-on-high-speed-in-vietnam/
38. Vietnam's high-speed rail hits the brakes on foreign funding | East Asia Forum, accessed December 21, 2025, https://eastasiaforum.org/2025/01/09/vietnams-high-speed-rail-hits-the-brakes-on-foreign-funding/
39. 2024/87 "The Political Economy of Vietnam's North-South High-Speed Rail Project" by Nguyen Khac Giang - ISEAS-Yusof Ishak Institute, accessed December 21, 2025, https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2024-87-the-political-economy-of-vietnams-north-south-high-speed-rail-project-by-nguyen-khac-giang/
40. North-South high-speed rail: condition for national competitiveness - VietNamNet, accessed December 21, 2025, https://vietnamnet.vn/en/north-south-high-speed-rail-condition-for-national-competitiveness-2468823.html
41. Gov't meets with firms seeking to invest in North–South high-speed railway - VOV.VN, accessed December 21, 2025, https://english.vov.vn/en/economy/govt-meets-with-firms-seeking-to-invest-in-north-south-high-speed-railway-post1249486.vov
42. Siemens Mobility joins high-speed projects in Vietnam - Railway PRO, accessed December 21, 2025, https://www.railwaypro.com/wp/siemens-mobility-joins-high-speed-projects-in-vietnam/
43. VINSPEED AND SIEMENS MOBILITY SIGN A COMPREHENSIVE STRATEGIC COOPERATION AGREEMENT ON HIGH-SPEED RAIL : r/highspeedrail - Reddit, accessed December 21, 2025, https://www.reddit.com/r/highspeedrail/comments/1poxa7v/vinspeed_and_siemens_mobility_sign_a/
44. Siemens Mobility to develop high-speed rail for Vietnam and modern transport infrastructure, accessed December 21, 2025, https://www.globalrailwayreview.com/news/233784/siemens-mobility-to-develop-high-speed-rail-for-vietnam-and-modern-transport-infrastructure/
45. VinSpeed and Siemens Sign Cooperation Agreements for High-Speed Rail Development in Vietnam | Press, accessed December 21, 2025, https://press.siemens.com/global/en/pressrelease/vinspeed-and-siemens-sign-cooperation-agreements-high-speed-rail-development-vietnam
46. VinSpeed, Siemens Partner on High-Speed Rail Development in Vietnam, accessed December 21, 2025, https://railway-international.com/news/104563-vinspeed,-siemens-partner-on-high-speed-rail-development-in-vietnam
47. VinSpeed cannot participate in North-South high-speed rail project under PPP model: exec, accessed December 21, 2025, https://theinvestor.vn/vinspeed-cannot-participate-in-north-south-high-speed-rail-project-under-ppp-model-exec-d17691.html
48. Decree 319 sets technology transfer as key to Vietnam's rail transformation - VietNamNet, accessed December 21, 2025, https://vietnamnet.vn/en/decree-319-sets-technology-transfer-as-key-to-vietnam-s-rail-transformation-2472997.html
49. GT Voice: Europe's anxiety fuels misreading of Chinese manufacturing edge - Global Times, accessed December 21, 2025, https://www.globaltimes.cn/page/202511/1347941.shtml
50. A New High-Speed Railway Line Between Vietnam and China - Global Connectivities, accessed December 21, 2025, https://globalconnectivities.com/2025/04/railway-vietnam-china/
51. Vietnam and China's Railway Diplomacy: High-Speed Projects, Not Small Risks, accessed December 21, 2025, https://moderndiplomacy.eu/2025/06/21/vietnam-and-chinas-railway-diplomacy-high-speed-projects-not-small-risks/
52. Vietnam - Japan Semiconductor Cooperation Programme, accessed December 21, 2025, https://www.mpi.gov.vn/en/Pages/2025-2-24/Vietnam--Japan-Semiconductor-Cooperation-Programmep2iyxb.aspx
53. Vietnam to open first semiconductor plant in 2026: Prime Minister - Hanoi Times, accessed December 21, 2025, https://hanoitimes.vn/vietnam-to-open-first-semiconductor-plant-in-2026-prime-minister.900401.html
54. Complete Guide to Vietnam's Semiconductor Investment Policies 2025, accessed December 21, 2025, https://english.luatvietnam.vn/legal-news/complete-guide-to-vietnams-semiconductor-investment-policies-2025-4729-100816-article.html
55. United States - Japan Framework for Securing the Supply of Critical Minerals and Rare Earths through Mining and Processing - The White House, accessed December 21, 2025, https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/10/united-states-japan-framework-for-securing-the-supply-of-critical-minerals-and-rare-earths-through-mining-and-processing/
56. Japan–US Rare Earths Deal: Securing Critical Minerals and Redefining Global Supply Chains - SFA (Oxford), accessed December 21, 2025, https://www.sfa-oxford.com/market-news-and-insights/japan-us-rare-earths-deal-critical-minerals-supply-chain/
57. Japan's Rare Earth Strategy: Security & Innovation - Discovery Alert, accessed December 21, 2025, https://discoveryalert.com.au/japan-rare-earth-strategy-2025-adaptability-innovation/
58. Shaping Asia's Infrastructure: Rare Earth Elements in Vietnam - opportunities and challenges - Freshfields Risk & Compliance, accessed December 21, 2025, https://riskandcompliance.freshfields.com/post/102luhd/shaping-asias-infrastructure-rare-earth-elements-in-vietnam-opportunities-and
59. Vietnam green hydrogen: Unique Japan deal in Tay Ninh - PVKnowhow, accessed December 21, 2025, https://www.pvknowhow.com/news/vietnam-green-hydrogen-unique-japan-deal-in-tay-ninh/
60. Vietnam energy decree creates offshore wind investment opportunities - Pinsent Masons, accessed December 21, 2025, https://www.pinsentmasons.com/out-law/news/vietnamese-energy-decree
61. Vietnam PM asks Marubeni to expand investment in gas-fired and offshore wind power, accessed December 21, 2025, https://theinvestor.vn/vietnam-pm-asks-marubeni-to-expand-investment-in-gas-fired-offshore-wind-power-d16330.html
62. Trade Calendar | Council on Foreign Relations, accessed December 21, 2025, https://www.cfr.org/article/trade-calendar
63. US Transshipment Scrutiny: Origin Compliance for Vietnam-Based Firms, accessed December 21, 2025, https://www.vietnam-briefing.com/news/transshipment-origin-risks-vietnam-based-businesses-stay-compliant-2025.html/
64. Sumitomo seeks to clear hurdles for industrial park expansion in northern Vietnam, accessed December 21, 2025, https://theinvestor.vn/sumitomo-seeks-to-clear-hurdles-for-industrial-park-expansion-in-northern-vietnam-d16315.html